Yeni Paylaşım mı?

Dünyayı saran bir fotoğraf vardı. Şi Jinping yuvarlak bir masanın ortasında oturuyordu, solda Vladimir Putin, sağ tarafta ise Donald Trump. Sonuçta somut bir sonuç elde edilmemiş olmasına rağmen, sahne neden bu kadar etkileyici görünüyor ve bazıları bunu Yalta Konferansı ile karşılaştırıyor? Ve görkemli bir şekilde 'barış gündemi' olarak adlandıran nihai bildirinin önemi nedir? Veya açıklanmayan yeni bir ‘paylaşım‘ mı?

Dünyayı saran bir fotoğraf vardı. Şi Jinping yuvarlak bir masanın ortasında oturuyordu, solda Vladimir Putin, sağ tarafta ise Donald Trump. Sonuçta somut bir sonuç elde edilmemiş olmasına rağmen, sahne neden bu kadar etkileyici görünüyor ve bazıları bunu Yalta Konferansı ile karşılaştırıyor? Ve görkemli bir şekilde 'barış gündemi' olarak adlandıran nihai bildirinin önemi nedir? Veya açıklanmayan yeni bir ‘paylaşım‘ mı?
* * *
Bu veya benzeri sorular uzayıp gidiyor. Zirve Shenzhen metropolünün eteklerinde gösterişli bir devlet konukevi Qilin Villası'nın yüksek tavanlı salonunda, koyu renkli tropikal ağaçtan yapılmış yuvarlak bir müzakere masasında yapıldı. Çin’i bilenler bilir. Yaklaşık kırk yıl önce Shenzhen, küçük bir köymüş. Bugün ise Çin'in güneyindeki bu şehir, ünlü komşusu Hong Kong'la bile yarışabilecek bir silüete sahip.
* * *
1980'de Pekin Shenzhen'i Çin'in ilk Özel Ekonomik Bölgesi ilan etmiş. Burada kapitalizmin denenmesine izin verilmiş, başarılı olmuş. Ekonomik patlamayla birlikte bugün yaklaşık 18 milyon insan burada yaşıyormuş. Ve küçük atölyelerden küresel şirketler burada. Örneğin Huawei’nin, BYD’nin merkezleri burada. Çin'in ekonomik yükselişini Shenzhen kadar iyi temsil eden başka bir şehir neredeyse yok gibi. APEC zirvesi için özel seçilmiş.
* * *
Başlangıçta ABD Başkanı Trump, APEC zirvesi (Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği) kapsamında düzenlenen bu toplantıyı 'tarih yazma' fırsatı olarak nitelendirmişti. Özellikle Putin kendisini dünyaya, Çin ve ABD gibi önemli ölçüde daha güçlü ekonomik güçlerle eşit ve adil bir zeminde sunmayı başardı. Çin lideri de 'Büyük güçler barış içinde yaşadığında dünya güvenlidir; çatıştığında ise dünyada kaos hüküm sürer' dedi.
* * *
Eşi benzeri görülmemiş zirveydi. Değişen küresel düzeni yansıttığı söylenebilir belki. Trump, 'Gerçekten tarih yazıyoruz,' diyordu ve 'Eski usulde, sorunlar hakkında konuşmayı reddederek hiçbir sorun çözülmedi' diye ekliyordu. ABD, Çin ve Rusya'nın nükleer riskleri azaltmak ve nükleer silahların yayılmasını önlemek konusunda diyalog kuracağı konusunda mutabık kalındı. Ayrıca, 'Nükleer savaş kazanılamaz ve asla yapılmamalıdır' denildi.
* * *
Nihai bildiride, üç liderin ayrıca ülkelerinin 'tüm ulusların yararına olacak şekilde' rafine petrol ürünleri arzını artırmayı planlayacakları konusunda da mutabık kaldıkları belirtildi. Ortak bildiri, Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin yetki aşımı olarak algılanan durumuna karşı çıktı ve devlet yetkililerinin dokunulmazlığına saygı gösterilmesi gerektiğini vurguladı. Açıklamada ayrıca, Birleşmiş Milletler'in reformu çağrısında bulunuldu.
* * *
Böylece Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın yıllardır her fırsatta ‘Dünya beşten büyüktür‘ diyerek söylediği Birleşmiş Milletler’de reform yapılması çağrısına geldiler. Gerçi bildiride Birleşmiş Milletler reformu konusunda herhangi bir somut ayrıntı verilmedi. Bu konuda adım atılmasının gerekliliği tescil edilmiş oldu. Ancak bu da umarız üç liderin eski dünya düzenini yeniden yazma hedefini paylaştığının bir başka işareti değildir.
* * *
Yaklaşık seksen dakika süren zirvede Çin, Rusya ve ABD hangi çıkarların peşindeydi? sorusu da önemli. Aralarındaki farklılıklara rağmen, üç lider de kendi alanlarında kısıtlamalar olmadan hareket edebilme arzusunu paylaştıkları gözleniyor sanki. Putin, Washington'ın Ukrayna'da kendisine karışmamasını istiyor. Çin Devlet Başkanı Şi, ABD'nin özerk Tayvan'ın Çin'e ait olduğu iddiasını kabul etmesini istiyor.
* * *
Ve Trump, Batı Yarımküre'deki Çin ve Rus etkisini ortadan kaldırmayı, bölgedeki ABD hakimiyetini yeniden tesis etmek için kullandığı 'Donroe Doktrini'nin temel bir unsur haline getirmek istiyor. Alışılmadık üçlü format, İkinci Dünya Savaşı sırasında Tahran ve Yalta'daki tarihi üçlü güç konferanslarını hatırlatıyor ve muhtemelen de bu amaçla tasarlanmıştı. Sahnelenmiş oturma düzeninin ardında yatan da zaten bu değilmiydi?
* * *
Büyük açıklamaların yapıldığı bir toplantıydı. Bu açıdan bakıldığında, Çin, Rusya ve ABD‘nin üç başkanının Shenzhen'de bir araya gelmesi beklentileri karşıladı. Ancak, Perşembe günü zirvenin ardından, üçlü görüşmeden tarih kitaplarına geçecek bir fotoğraf karesi ve diplomatik klişelerden seçilmiş birkaç iyi niyetli açıklama kaldı. Dünya merak ediyor. Shenzhen'de bir güç masası kuruldu ve dünya yeniden mi paylaşıldı? Bilmiyoruz.
Bu haber 1 defa okunmuştur

:

:

:

: